Πήρα τη στροφή. Ο αρχαιολογικός χώρος άρχισε να ξεδιπλώνεται στα μάτια μου. Και, την ίδια στιγμή, το ραδιόφωνο αρχίζει να παίζει Pink Floyd. Wish you were here.

Σταμάτησα το αμάξι στη θέση που με περίμενε, μια θέση που μου πρόσφερε την ιδανική οπτική γωνία του χώρου. Από το Καλλίχορο Φρέαρ ως το Πλουτώνιο. Κι αφουγκράστηκα το κομμάτι. Στιγμές έξω από το χρόνο.

Και το Wish you were here ακουγόταν στ’ αυτιά μου πια με μια τελείως άλλη διάσταση. Ήταν το τραγούδι που μου τραγουδούσε η Δήμητρα, η Γη Μητέρα. Μάλλον, δεν το τραγουδούσε για μένα, αλλά για όλους τους ανθρώπους. Λέγοντάς μου «how I wish you were here», σαν ένας παλιός φίλος που τον έχεις χάσει, ένας καλός φίλος που πάντα ένοιωθες καλά δίπλα του και που ξέρεις πως, όποια στιγμή τον ξαναδείς, παρά τα χρόνια που έχουν περάσει, εκείνος πάλι θα σε είναι εκεί με ανοιχτή την αγκαλιά του για σένα. Με τον ίδιο τρόπο, η Γαία ευχόταν για μας, τα παιδιά της, να ήμαστε και πάλι, εκεί, κοντά της. Εκεί, που κατά βάθος ξέρουμε πως ήμασταν καλά. «Τι καταλάβατε τόσα χρόνια που είστε μακριά μου;» μας ρωτούσε, χωρίς ίχνος παράπονο, υπεροψία ή μνησικακία. αλλά αντίθετα, με μια στοργική τρυφερότητα: «Did they get you to trade … hot air for a cool breeze?»

Το νόημα ήταν τόσο ξεκάθαρο.

Κι όσο για την τρίτη στροφή… Όσo κάνουμε, όσα κάνουμε στη Δήμητρα, η θεά υποφέρει, μαζί με μας. Όχι με τον μελό τρόπο του «και η καρδιά της μάνας πόνεσε και είπε». Αλλά απλά. Γιατί, ό,τι συμβαίνει σε μας, συμβαίνει και στους θεούς μας. Γιατί, το τραγούδι αυτό δεν το έλεγε μια θεά – αφέντρα, ούτε καν μια θεά – μητέρα. Το έλεγε μια φίλη. Γιατί έτσι είναι οι θεοί. Φίλοι που προχωράμε μαζί τους, στον ίδιο δρόμο, πιασμένοι από το χέρι.

Και μάλιστα φίλοι που σου τραγουδούν και Pink Floyd.

Πήρα το δρόμο της επιστροφής. Η αδερφή της Δήμητρας, από το κάστρο της, την Ακρόπολη, μου χαμογελούσε.

Οι Pet Shop Boys μπορεί να έχουν βρει μια θέση ανάμεσα στα καλά pop συγκροτήματα, αλλά για μένα αυτό δεν είναι αρκετό. Για μένα, αξίζουν μια θέση ανάμεσα στους κορυφαίους pop καλλιτέχνες όλων των εποχών. Όχι μόνο για την υψηλή αισθητική τους η οποία ξεπερνά τη μουσική τους κι αγκαλιάζει κάθε πλευρά της παρουσίας τους. Αλλά για δύο ιδιότητες, χαρακτηριστικές μεγάλων καλλιτεχνών:

α) Πως κάθε τόσο ανακαλύπτεις ένα «διαμαντάκι» ανάμεσα στα λιγότερο γνωστά τους τραγούδια και, πολύ περισσότερο

β) Η παρουσία ενός δεύτερου επιπέδου που ανατρέπει το πρώτο.

Ένα τέτοιο διαμαντάκι είναι το Paninaro (1986, αυθεντική εκδοχή, όχι το remix του 1995).

Το κομμάτι, flip side στο single Suburbia, περνά απαρατήρητο σε πρώτη φάση: μια επανάληψη του ίδιου beat, της ίδιας μουσικής φράσης, ενώ ο Neil περιορίζεται να λέει κάθε τόσο «Paninaro, Oh-oh-oh» αφήνοντας τον Chris στα κυρίως φωνητικά, να αραδιάζει μερικές λέξεις. Αυτό είναι όλο;

Λίγες πληροφορίες για το υπόβαθρο (ελλ. background) του κομματιού. Οι Paninari, ήταν ένα κίνημα που ξεκίνησε γύρω στο 1982-83 στη γειτονική μας Ιταλία και, πιο συγκεκριμένα, στο Milano. Το όνομά τους προέρχεται από το Panino (σάντουιτς) αφού οι πρώτες τους συγκεντρώσεις λάμβαναν χώρα στα πρώτα McDonalds που άνοιξαν στην πόλη αυτή της Ιταλίας. Μοναδική πίστη του κινήματος, ο καταναλωτισμός και τα σύμβολά του: παπούτσια Timberland, τζην παντελόνι Levi’s ή Armani, γυαλιά Ray-Ban κ.ο.κ. Κάποιος απόηχος του «κινήματος» (ή μήπως trend;) έφτασε τότε και στην Ελλάδα.

Περαστικοί από το Milano, ο Neil κι ο Chris, συναντώνται τυχαία με τους νεαρούς paninari και γράφουν ένα τραγούδι.

O Chris παίρνει το ρόλο του paninaro. Εκφέρει μια σειρά από λέξεις: «Passion, Love, Sex, Money, Violence, Religion, Injustice, Death». Έννοιες που έχουν προκαλέσει αμέτρητες συγκρούσεις, αφήνουν όμως τον paninaro παγερά αδιάφορο. Βγαίνουν από το στόμα του χωρίς καμμιά διαφοροποίηση. Ο Neil περιορίζεται σε ένα ουδέτερο «Paninaro Oh-oh-oh», το μόνο που λέει σε όλο το τραγούδι.

Ο paninaro συνεχίζει με τα θέματα που (θα έπρεπε να) τον συγκινούν:  «Girls, boys, arts, pleasure». Η ίδια παγερή εκφορά. Μόνη διαφορά η επανάληψη – «New York, New York, New York, New York» – που καταλήγει να γίνει ρομποτοειδής – «A-A-Armani».

Η μουσική συνεχίζει, επαναλαμβανόμενη, σχεδόν καταναγκαστική. Μεσολαβεί το αινιγματικό sample από μια συνέντευξη του Lowe,  όπου παραδέχεται πως δεν του αρέσουν πολλά πράγματα, αλλά αυτό που του αρέσει, είναι να αγαπά παθιασμένα. Ταύτιση μιας πλευράς του με τους Paninaro; Βρεττανικός αυτοσαρκασμός; Μάλλον ένας συνδυασμός των δύο.

Η μουσική επαναλαμβάνεται άλλη μια φορά.

Ξαφνικά σταματά. Ο paninaro μιλά. Για πρώτη φορά πραγματικά. Απευθύνεται στον εραστή του: «You! You’ re my lover! You ‘re my hope! You’re my dreams!» Η φωνή του Chris αλλάζει απειροελάχιστα. Αλλά μπροστά στην προηγούμενη παγερότητα, η διαφορά μοιάζει τεράστια. Είναι μια τραγική έκκληση του Paninaro στο πρόσωπο που έχει εναποθέσει όλες του τις ελπίδες να νοιώσει κάτι. Κρατά όμως πολύ λίγο. Σύντομα το λιγοστό αυτό συναίσθημα εξανεμίζεται κι επιστρέφει στην παγερή απαρίθμηση των λέξεων. Πρόσθετη ειρωνία: τα λόγια του ντουμπλάρονται από μια φωνή «καρτούν».

Ο paninaro, είναι πια μια τραγική φιγούρα, μια καρικατούρα, ένα πλάσμα χωρίς συναισθήματα, ένα ανδροειδές που μάταια περιμένει κάτι να του τα ξυπνήσει. Χωρίς όμως ελπίδα. Ο παραπάνω εραστής είναι είτε ένα φανταστικό πρόσωπο, είτε κάποιο τυχαίο άτομο που βρέθηκε δίπλα του. Το κομμάτι τελειώνει, κι ο paninaro εγκαταλείπεται στην κενότητα, τη ματαιοδοξία και την τραγικότητά της μη-ύπαρξής του.

Κι όλα αυτά, χωρίς ο Neil να έχει πει τίποτα.